İklim ve Sağlık Raporu: Sıcağa Bağlı Ölümler %36 Arttı

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir sağlık profesyoneline danışın.

İklim değişikliğinin insan sağlığına etkileri son on yılda hızlandı: The Lancet dergisinde 27 Ekim 2026'da yayımlanan Lancet Countdown 2026 raporuna göre Paris Anlaşması'ndan sonraki yıllarda sıcağa bağlı yıllık ortalama ölümler, önceki on yıla göre yaklaşık %36 arttı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) raporu duyururken iklim değişikliğinin bir halk sağlığı acil durumu olarak ele alınması çağrısına dikkat çekti.

Öne çıkanlar:

Sıcağa bağlı yıllık ortalama ölümler, Paris Anlaşması sonrası dönemde önceki on yıla göre yaklaşık %36 arttı.
Yalnızca 2023'te sıcak, dünya genelinde rekor düzeyde 710 bin ölümle ilişkilendirildi; bu yükün %70'ten fazlası insan kaynaklı iklim değişikliğine bağlandı.
Küresel temiz enerji yatırımı 2025'te rekor seviyeye, 2,1 trilyon ABD dolarına ulaştı.
Rapor 54 gösterge ve 146 araştırmacının çalışmasına dayanıyor; bu yıl 4 yeni gösterge eklendi.

Lancet Countdown 2026 raporu ne buldu?

Lancet Countdown, University College London (UCL) öncülüğünde yürütülen ve DSÖ'nün stratejik iş birliği yaptığı uluslararası bir izleme projesi. Her yıl iklim ile sağlık arasındaki bağlantıyı ölçülebilir göstergelerle takip ediyor. 2026 raporu bu serinin onuncu gösterge raporu ve ilk yazarı Prof. Marina Romanello.

Raporun ana mesajı, sağlığa yönelik zararların iklim eylemine göre daha hızlı büyüdüğü. DSÖ'nün 28 Ekim 2026 tarihli duyurusuna göre sıcak, kuraklık ve diğer iklimle ilişkili riskler on yıl öncesine kıyasla daha hızlı artıyor. Rapor ayrıca sıcağa maruz kalmanın neden olduğu ciddi ekonomik kayıplara ve sel gibi hidrolojik aşırı olaylara maruziyetin artmasına dikkat çekiyor.

Rapordaki temel rakamlar

Gösterge	Rapordaki bulgu	Kaynak
Sıcağa bağlı yıllık ortalama ölümler	Paris Anlaşması sonrası, önceki on yıla göre yaklaşık %36 artış	DSÖ duyurusu
2023'te sıcakla ilişkili ölümler	Rekor düzeyde yaklaşık 710.000	DSÖ duyurusu
İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin payı	2023 ölüm yükünün %70'ten fazlası	DSÖ duyurusu
Küresel temiz enerji yatırımı (2025)	Rekor 2,1 trilyon ABD doları	DSÖ duyurusu
İzlenen gösterge sayısı	54 (4'ü yeni)	Lancet Countdown
Katkı veren araştırmacı	146	Lancet Countdown, DSÖ

İyi haber: İklim eylemi sağlığı koruyor

Rapor yalnızca kötü haber içermiyor. Fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğini azaltan birçok ülkede her yıl binlerce kişinin erken ölümden korunduğu tahmin ediliyor. Ulusal sağlık uyum planları ve iklim bilgisine dayalı erken uyarı sistemleri de daha fazla ülkede kullanılmaya başlandı.

DSÖ İklim Değişikliği, Hava Kalitesi ve Enerji ile Sağlık Birimi Başkanı Dr. Diarmid Campbell-Lendrum, duyuruda iklim değişikliğinin her bölgede sağlığa zarar verdiğini, ancak temiz enerji, güçlü sağlık sistemleri ve erken uyarı sistemlerinin bugün hayat kurtardığını vurguladı. Campbell-Lendrum'a göre iklim eylemi aynı zamanda bir sağlık müdahalesi.

Ne değişiyor? Yazarlar ne istiyor?

Rapor yazarları iklim değişikliğinin resmi olarak küresel bir sağlık acil durumu kabul edilmesini istiyor. Öncelikli çağrılar şunlar:

Sera gazı emisyonlarının daha hızlı azaltılması.
İklim değişikliğine uyum için verilen desteğin artırılması.
Sağlık sistemlerinin dayanıklılığını güçlendiren yatırımların genişletilmesi.
Sağlık başlığının iklim azaltımı, uyumu ve finansmanı kararlarının tamamına dahil edilmesi.

DSÖ ise iklimle ilişkili riskler için gözetim, erken uyarı, uyum planlaması ve acil müdahale araçlarını kullandığını belirtiyor. Kuruluş, Eylül 2026'dan bu yana süren El Niño olayının beklenen sağlık etkilerine karşı kademeli bir acil durum müdahalesi yürüttüğünü de açıkladı. Rapor, BM İklim Değişikliği Konferansı COP31 öncesinde yayımlandı.

Araştırmanın sınırlılıkları

Rapordaki bulguları yorumlarken bazı noktaları akılda tutmak gerekiyor:

Model tabanlı tahminler: Sıcağa bağlı ölüm sayıları ve bu ölümlerin iklim değişikliğine atfedilen payı doğrudan sayılmıyor; sıcaklık verileri ile nüfus ve sağlık verilerini birleştiren istatistiksel modellerle tahmin ediliyor. Bu tür tahminlerin belirsizlik aralıkları vardır.
Veri boşlukları: Küresel bir izleme raporu olduğu için ölüm ve sağlık kayıtlarının sınırlı olduğu ülkelerde tahminler daha fazla varsayıma dayanıyor.
Küresel ortalama, yerel tablo değil: Rakamlar dünya geneli için. Türkiye'deki etkiyi göstermek için ülkeye özgü verilere ihtiyaç var; bu yazıdaki rakamlar Türkiye için doğrudan geçerli değil.
Tam metin erişimi: Makalenin tam metni The Lancet sitesinde ücretsiz kayıtla okunabiliyor; bu haberdeki rakamlar DSÖ ve Lancet Countdown'un resmi duyurularından alındı.

Aşırı sıcakta sağlığı korumak için genel öneriler

DSÖ ve T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün genel önerileri, sıcak hava dalgalarında riskin özellikle yaşlılar, bebekler ve küçük çocuklar, kronik hastalığı olanlar ve açık havada çalışanlar için arttığını vurguluyor. Gün içinde yeterli sıvı tüketmek, günün en sıcak saatlerinde doğrudan güneşten kaçınmak, serin ve gölgeli ortamları tercih etmek ve yalnız yaşayan yaşlı yakınlarını kontrol etmek temel önlemler arasında sayılıyor.

Yüksek sıcaklıklar uykuyu da etkileyebiliyor. Rapordaki kaynaklar arasında sıcak gecelerin uyku süresini ve kalitesini azalttığını gösteren çalışmalar da yer alıyor. Sağlıkla ilgili kişisel bir endişeniz veya kronik bir hastalığınız varsa sıcak dönemlerde nasıl davranmanız gerektiğini bir sağlık profesyoneline danışmanız en doğrusu.

Sağlık alanındaki diğer gelişmeler için sağlık haberleri sayfamıza, bilimsel araştırmalarla ilgili yazılar için bilim kategorimize göz atabilirsiniz. Günlük hayata dair pratik içerikler yaşam bölümünde.

Kaynaklar: